Ziołolecznictwo chińskie – na czym polega i dlaczego wymaga indywidualnego podejścia?

Czym jest ziołolecznictwo chińskie?

Chińska fitoterapia rozwijała się przez setki lat jako część większego systemu medycznego. Wykorzystuje zarówno pojedyncze surowce, jak i – zdecydowanie częściej – złożone receptury składające się z wielu odpowiednio dobranych składników.

Mogą to być między innymi:

• korzenie,
• kłącza,
• liście,
• kwiaty,
• owoce,
• nasiona,
• kora,
• grzyby,
• wybrane surowce mineralne.

W praktyce preparaty mogą występować w różnych formach, między innymi jako tradycyjne odwary, granulaty lub gotowe preparaty ziołowe.

Najważniejsze jest jednak nie to, jaki pojedynczy składnik zostanie zastosowany, lecz w jaki sposób cała receptura odpowiada na indywidualny obraz pacjenta.

Dlaczego nie ma jednego zioła „na konkretną chorobę”?

Jedną z podstawowych zasad Tradycyjnej Medycyny Chińskiej jest leczenie nie tylko objawu, ale przede wszystkim wzorca nierównowagi, który według tego systemu leży u jego podstaw.

Dobrym przykładem może być bezsenność.

Jedna osoba może mieć trudności z zasypianiem i jednocześnie odczuwać silne napięcie oraz rozdrażnienie. Inna może łatwo zasypiać, ale budzić się wielokrotnie w ciągu nocy. Jeszcze inna osoba może cierpieć na zaburzenia snu połączone ze zmęczeniem i osłabieniem.

Choć objaw można określić jednym słowem – „bezsenność” – z punktu widzenia TCM przyczyna zaburzenia może być zupełnie inna.

To samo dotyczy wielu innych problemów, takich jak:

• przewlekłe zmęczenie,
• zaburzenia trawienia,
• bóle głowy,
• problemy menstruacyjne,
• osłabiona odporność,
• uczucie zimna lub gorąca,
• przewlekły stres.

Dlatego profesjonalne ziołolecznictwo chińskie nie powinno opierać się na prostym schemacie „objaw = konkretne zioło”.

Jak dobiera się recepturę ziołową?

Podstawą jest diagnoza według zasad medycyny chińskiej.

Podczas konsultacji bierze się pod uwagę nie tylko główną dolegliwość, ale również szereg pozornie niezwiązanych z nią informacji.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• sposób odżywiania,
• funkcjonowanie układu trawiennego,
• jakość snu,
• poziom energii,
• reakcja organizmu na zimno i ciepło,
• pragnienie,
• potliwość,
• rytm wypróżnień,
• poziom stresu,
• charakter bólu,
• regularność cyklu menstruacyjnego.

Elementami tradycyjnej diagnostyki są również obserwacja języka oraz badanie pulsu.

Na podstawie całego obrazu terapeuta określa dominujący wzorzec nierównowagi i dobiera odpowiednią recepturę.

Receptura jest czymś więcej niż sumą pojedynczych ziół

Jedną z charakterystycznych cech chińskiego ziołolecznictwa jest tworzenie wieloskładnikowych kompozycji.

Poszczególne składniki mogą pełnić różne funkcje. Jeden z nich może odpowiadać za główny kierunek działania receptury, inne go wspierają, kolejne równoważą jej działanie lub kierują całość na określony obszar organizmu.

Można więc powiedzieć, że receptura jest zaprojektowana jako spójna całość, a nie przypadkowa mieszanina kilku ziół.

Właśnie dlatego samodzielne łączenie preparatów na podstawie informacji znalezionych w internecie nie jest tym samym, co terapia prowadzona według zasad chińskiej fitoterapii.

Receptura może zmieniać się wraz ze stanem organizmu

W ziołolecznictwie chińskim terapia nie zawsze pozostaje taka sama przez cały czas.

Stan organizmu może się zmieniać, dlatego podczas kolejnych konsultacji receptura może być modyfikowana.

Jeżeli część objawów ustępuje, a pojawiają się inne potrzeby, zmienia się również kierunek terapii.

To ważna różnica pomiędzy indywidualną terapią a długotrwałym stosowaniem jednego preparatu bez ponownej oceny stanu pacjenta.

Ziołolecznictwo a trawienie

W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej duże znaczenie przypisuje się funkcjonowaniu układu pokarmowego.

To właśnie z pożywienia organizm pozyskuje dużą część energii potrzebnej do codziennego funkcjonowania. Dlatego przy planowaniu terapii bierze się pod uwagę nie tylko dobór ziół, ale również sposób odżywiania oraz zdolność organizmu do ich prawidłowego przyswajania.

W niektórych przypadkach sama zmiana diety i sposobu przygotowania posiłków może stanowić istotny element postępowania.

Z tego powodu ziołolecznictwo i dietetyka chińska często wzajemnie się uzupełniają.

Zioła a równowaga Yin, Yang, Qi i Krwi

W tradycyjnej teorii chińskiej surowce lecznicze opisuje się nie tylko na podstawie ich składu chemicznego.

Uwzględnia się również ich charakter energetyczny, smak oraz kierunek działania.

Zioła mogą być tradycyjnie określane między innymi jako:

• ogrzewające,
• ochładzające,
• neutralne,
• poruszające Qi,
• wspierające Krew,
• osuszające Wilgoć,
• odżywiające Yin,
• wzmacniające Yang.

Są to pojęcia charakterystyczne dla tradycyjnego modelu diagnostycznego TCM i nie należy traktować ich jako bezpośrednich odpowiedników terminów stosowanych we współczesnej fizjologii.

Czy naturalne oznacza zawsze bezpieczne?

Nie.

To jeden z najważniejszych tematów związanych z fitoterapią.

Substancje roślinne zawierają aktywne związki chemiczne i mogą wpływać na funkcjonowanie organizmu. Niektóre z nich mogą również wchodzić w interakcje z przyjmowanymi lekami.

Dlatego przed rozpoczęciem terapii należy poinformować terapeutę między innymi o:

• regularnie stosowanych lekach,
• chorobach przewlekłych,
• alergiach,
• ciąży lub karmieniu piersią,
• stosowanych suplementach i innych preparatach ziołowych.

Samodzielne stosowanie wielu preparatów jednocześnie może utrudnić ocenę ich działania i zwiększać ryzyko niepożądanych interakcji.

Ziołolecznictwo i medycyna konwencjonalna

Tradycyjna Medycyna Chińska może być wykorzystywana jako podejście komplementarne, ale nie powinna zastępować koniecznej diagnostyki medycznej.

Objawy nagłe, nasilające się lub niepokojące wymagają konsultacji z lekarzem.

Szczególna ostrożność jest potrzebna również w przypadku poważnych chorób przewlekłych oraz podczas przyjmowania leków wpływających między innymi na krzepnięcie krwi, ciśnienie, gospodarkę hormonalną czy pracę układu odpornościowego.

Dobre podejście terapeutyczne powinno uwzględniać cały kontekst zdrowotny pacjenta.

Dlaczego indywidualizacja jest kluczowa?

W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej nie leczy się wyłącznie nazwy choroby.

Analizowany jest cały człowiek – jego sposób funkcjonowania, styl życia, odżywianie, sen, emocje, reakcja na warunki środowiskowe oraz wzajemne zależności pomiędzy występującymi objawami.

Dlatego receptura odpowiednia dla jednej osoby nie musi być właściwa dla drugiej, nawet jeżeli obie osoby zgłaszają podobny problem.

To właśnie indywidualne dopasowanie terapii jest jedną z najważniejszych zasad chińskiego ziołolecznictwa.

Ziołolecznictwo jako element szerszej terapii

Chińska fitoterapia może być stosowana samodzielnie, ale często stanowi część bardziej kompleksowego podejścia.

W zależności od potrzeb może być łączona z:

• akupunkturą,
• dietetyką chińską,
• moksoterapią,
• zmianami dotyczącymi snu i regeneracji,
• odpowiednio dobraną aktywnością,
• zaleceniami dotyczącymi stylu życia.

Takie spojrzenie odpowiada jednej z podstawowych zasad Tradycyjnej Medycyny Chińskiej – organizm należy traktować jako całość, a terapia powinna być dostosowana do człowieka, a nie wyłącznie do pojedynczego objawu.

Ziołolecznictwo chińskie jest więc znacznie bardziej złożonym systemem niż stosowanie popularnych „ziół na odporność”, „ziół na sen” czy „ziół na trawienie”. Jego podstawą pozostają prawidłowa diagnoza, odpowiednio skonstruowana receptura oraz regularna ocena reakcji organizmu.